ชวนคิด
การเป็นจิตอาสาไม่ได้หมายถึง การเข้าร่วมกิจกรรมเพียงครั้งเดียว แต่หมายถึงการมีจิตใจพร้อมช่วยเหลือส่วนรวม และลงมือทำความดีอย่างต่อเนื่อง
1. ช่วยเก็บเศษแก้วที่ตกอยู่บนทางเดิน
2. สมัครช่วยขุดลอกคูคลองของชุมชน
3. ช่วยเหลือประชาชนเมื่อเกิดภัยพิบัติ
4. ใช้ความรู้และความสามารถของตนเพื่อช่วยผู้อื่น
การกระทำเหล่านี้มีจุดร่วมสำคัญคือ การคำนึงถึงผลประโยชน์ส่วนรวม มากกว่าผลประโยชน์ของตนเอง
จิตอาสาที่แท้จริงต้องเริ่มจากจิตใจ มีความซื่อสัตย์ เสียสละ อดทน และลงมือช่วยเหลือผู้อื่นโดยไม่หวังผลตอบแทน
เป้าหมายการเรียนรู้
- อธิบายคุณลักษณะของจิตอาสาได้
- รู้หลักธรรมที่ใช้ในการปฏิบัติต่อผู้อื่นและตนเอง
- แยกกิจกรรมจิตอาสาแต่ละประเภทได้
- จำคุณสมบัติเบื้องต้นของจิตอาสาพระราชทานได้
- จำหลักสูตรฝึกอบรมจิตอาสาทั้ง 3 ระดับได้
- เข้าใจหลักการทำงานเชิงรุกของจิตอาสา
- ทำแบบทดสอบท้ายบทได้อย่างน้อย 8 จาก 10 ข้อ
1. คุณลักษณะอันพึงประสงค์ของจิตอาสา
ผู้มีจิตอาสาควรมีคุณลักษณะสำคัญ ได้แก่
- มีความซื่อสัตย์
- มีความเสียสละ
- มีความอดทน
- มีความรับผิดชอบ
- มีระเบียบวินัย
- มีความสามัคคี
- คำนึงถึงประโยชน์ส่วนรวม
ประโยชน์ส่วนรวม > ประโยชน์ส่วนตัว
“มีความซื่อสัตย์ เสียสละ อดทน และคำนึงถึงผลประโยชน์ของส่วนรวม มากกว่าผลประโยชน์ของตนเอง” หมายถึง คุณลักษณะอันพึงประสงค์ของจิตอาสา
ตัวอย่างที่ 1: ใครมีจิตสาธารณะ
สถานการณ์: สมชายพบเศษแก้วตกอยู่บนทางเดิน จึงเก็บไปทิ้งในจุดที่ปลอดภัย
สมชายมีจิตสาธารณะ เพราะลงมือแก้ปัญหาเพื่อป้องกันไม่ให้ผู้อื่นได้รับอันตราย แม้บริเวณนั้นไม่ใช่พื้นที่รับผิดชอบของตน
การทำความสะอาดเฉพาะพื้นที่ เพราะเป็นหน้าที่ที่ได้รับมอบหมาย ยังไม่แสดงจิตสาธารณะได้ชัดเจนเท่าการสมัครใจ ช่วยเหลือนอกเหนือจากหน้าที่
2. หลักธรรมสำหรับผู้มีจิตอาสา
หลักธรรมในการปฏิบัติต่อผู้อื่น
ผู้มีจิตอาสาควรใช้ สังคหวัตถุ 4 เป็นหลักในการปฏิบัติต่อผู้อื่น
| หลักธรรม | ความหมาย | การนำไปใช้ |
|---|---|---|
| ทาน | การให้และการแบ่งปัน | แบ่งปันสิ่งของ เวลา หรือกำลังความสามารถ |
| ปิยวาจา | การพูดจาไพเราะ | พูดด้วยความสุภาพและให้กำลังใจ |
| อัตถจริยา | การทำตนให้เป็นประโยชน์ | ลงมือช่วยเหลือผู้อื่นและส่วนรวม |
| สมานัตตตา | การวางตนเสมอต้นเสมอปลาย | ปฏิบัติต่อทุกคนอย่างเท่าเทียม |
หลักธรรมประจำใจ
ผู้มีจิตอาสาควรยึด พรหมวิหาร 4 เป็นหลักธรรมประจำใจ
| หลักธรรม | ความหมาย |
|---|---|
| เมตตา | ปรารถนาให้ผู้อื่นมีความสุข |
| กรุณา | ช่วยเหลือให้ผู้อื่นพ้นจากความทุกข์ |
| มุทิตา | ยินดีเมื่อผู้อื่นได้ดี |
| อุเบกขา | วางใจเป็นกลางอย่างมีเหตุผล |
ปฏิบัติต่อคนอื่น ใช้สังคหวัตถุ 4
ประจำใจตนเอง ใช้พรหมวิหาร 4
3. หลักการทำงานของจิตอาสา
การทำงานของจิตอาสาควรมีลักษณะดังต่อไปนี้
- ทำงานอย่างมีความสุข
- ทำงานอย่างรวดเร็วและทันต่อสถานการณ์
- ทำงานเชิงรุก
- วางแผนก่อนลงมือปฏิบัติ
- ประสานงานและทำงานเป็นทีม
- คำนึงถึงความปลอดภัย
- แก้ปัญหาให้ประชาชนอย่างเป็นรูปธรรม
การทำงาน เชิงรับ คือ รอให้เกิดปัญหาแล้วจึงดำเนินการ ไม่สอดคล้องกับหลักการทำงานของจิตอาสา
เห็นปัญหา → วางแผน → ลงมือทันที → ติดตามผล
ตัวอย่างที่ 2: การทำงานเชิงรุก
จิตอาสาพบว่าคูคลองมีผักตบชวาจำนวนมาก ซึ่งอาจขัดขวางการระบายน้ำในฤดูฝน
จึงประสานชุมชนและหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง วางแผนกำจัดผักตบชวา และขุดลอกคูคลองก่อนเกิดน้ำท่วม
การทำงานลักษณะนี้เรียกว่า การทำงานเชิงรุก เพราะดำเนินการป้องกันก่อนเกิดปัญหา
4. จิตอาสาพัฒนาทำได้เป็นประจำทุกวัน
ในบรรดาจิตอาสาพระราชทาน 3 ประเภท ประเภทที่ประชาชนสามารถทำได้เป็นประจำ ในชีวิตประจำวัน คือ จิตอาสาพัฒนา
ตัวอย่างกิจกรรมจิตอาสาพัฒนา
- ทำความสะอาดชุมชน
- เก็บขยะในพื้นที่สาธารณะ
- ปลูกต้นไม้และปรับภูมิทัศน์
- ขุดลอกคูคลอง
- กำจัดผักตบชวา
- ดูแลผู้สูงอายุและผู้ด้อยโอกาส
- ซ่อมแซมสาธารณประโยชน์
ขุดลอกคูคลองและกำจัดผักตบชวา จัดเป็น จิตอาสาพัฒนา
5. จุดเริ่มต้นโครงการจิตอาสา
โครงการจิตอาสาพระราชทาน เริ่มต้นขึ้นเมื่อวันที่ 21 มิถุนายน 2560
21 มิถุนายน 2560 = จุดเริ่มต้นโครงการจิตอาสา
ต่อมาได้มีการพัฒนารูปแบบการดำเนินงาน การจัดกิจกรรม และการฝึกอบรมจิตอาสา ให้มีความพร้อมในการช่วยเหลือประชาชน และสนับสนุนภารกิจเพื่อประโยชน์ส่วนรวม
6. คุณสมบัติเบื้องต้นของจิตอาสาพระราชทาน
- มีสัญชาติไทย หรือพำนักอาศัยอยู่ในประเทศไทยอย่างถูกต้องตามกฎหมาย
- มีความสมัครใจในการช่วยเหลือส่วนรวม
- ไม่มีผลประโยชน์แอบแฝง
- ไม่กระทบต่อการเรียน
- ไม่กระทบต่อหน้าที่การงาน
- มีความประพฤติเหมาะสม
“ทำควบคู่กับเวลาราชการ” ไม่ใช่คุณสมบัติเบื้องต้น เพราะการทำจิตอาสาไม่ควรทำให้เสียหน้าที่ราชการ หน้าที่การงาน หรือการเรียน
7. หลักสูตรฝึกอบรมจิตอาสา 3 ระดับ
| ระดับหลักสูตร | ระยะเวลาฝึกอบรม | สูตรจำ |
|---|---|---|
| หลักสูตรทั่วไป | 7 วัน | ทั่วไป = สั้นที่สุด |
| หลักสูตรหลักประจำ | 6 สัปดาห์ | หลักประจำ = หลายสัปดาห์ |
| หลักสูตรพิเศษ | 3 เดือน | พิเศษ = นานที่สุด |
7 วัน → 6 สัปดาห์ → 3 เดือน
ทั่วไป → หลักประจำ → พิเศษ
8. การติดตามข่าวสารจิตอาสา
สามารถติดตามข้อมูลข่าวสาร และกิจกรรมจิตอาสาได้จากหลายช่องทาง ได้แก่
- ศูนย์อำนวยการใหญ่โครงการจิตอาสาพระราชทาน ตามแนวพระราชดำริ
- แอปพลิเคชันประชาชนจิตอาสา
- เว็บไซต์หน่วยราชการในพระองค์
- หน่วยงานราชการและศูนย์อำนวยการจิตอาสาในพื้นที่
หากมีช่องทางทั้งสามรายการข้างต้น คำตอบคือ ถูกทุกข้อ
9. อัตลักษณ์และจิตสาธารณะ
อัตลักษณ์ หมายถึง ลักษณะเฉพาะที่แสดงว่าเราเป็นใคร หรือ สิ่งที่เป็นตัวเรา
อัตลักษณ์ของผู้มีจิตอาสา อาจปรากฏผ่านการมีวินัย ความเสียสละ ความสุภาพ ความรับผิดชอบ และการพร้อมช่วยเหลือผู้อื่น
อัตลักษณ์คือสิ่งที่เป็นตัวเรา ส่วนภาพที่บุคคลภายนอกมองหรือรับรู้เกี่ยวกับเรา มักเรียกว่า ภาพลักษณ์
10. การปลูกฝังจิตอาสา
การปลูกฝังจิตอาสาให้เกิดขึ้นในจิตใจของประชาชน สอดคล้องกับหลักการทรงงาน “ปลูกป่าในใจคน”
เปลี่ยนจิตใจ → เปลี่ยนพฤติกรรม → เปลี่ยนสังคม
การแก้ปัญหาที่ยั่งยืน ไม่ได้เริ่มจากการบังคับให้คนทำความดี แต่เริ่มจากการสร้างความเข้าใจ และปลูกจิตสำนึกให้ทุกคนเห็นคุณค่าของส่วนรวม
เมื่อความดีเกิดขึ้นในใจ บุคคลจะลงมือทำสิ่งที่เป็นประโยชน์ ด้วยความสมัครใจและทำอย่างต่อเนื่อง
ฝึกทำก่อนดูเฉลย
ข้อ 1 จิตอาสาประเภทใดสามารถทำได้เป็นประจำทุกวัน
A. จิตอาสาภัยพิบัติ
B. จิตอาสาเฉพาะกิจ
C. จิตอาสาพัฒนา
D. จิตอาสาประชาสัมพันธ์
ดูเฉลย
ตอบข้อ C จิตอาสาพัฒนา
เพราะสามารถทำได้ในชีวิตประจำวัน เช่น เก็บขยะ ทำความสะอาด ปลูกต้นไม้ และช่วยดูแลชุมชน
ข้อ 2 หลักธรรมใดใช้ในการปฏิบัติต่อผู้อื่น
ดูเฉลย
ตอบ สังคหวัตถุ 4
ประกอบด้วย ทาน ปิยวาจา อัตถจริยา และสมานัตตตา
ข้อ 3 หลักธรรมใดควรเป็นหลักธรรมประจำใจของจิตอาสา
ดูเฉลย
ตอบ พรหมวิหาร 4
ประกอบด้วย เมตตา กรุณา มุทิตา และอุเบกขา
ข้อ 4 กิจกรรมขุดลอกคูคลอง และกำจัดผักตบชวาเป็นจิตอาสาประเภทใด
ดูเฉลย
ตอบ จิตอาสาพัฒนา
เพราะเป็นการพัฒนาแหล่งน้ำ สภาพแวดล้อม และพื้นที่ของชุมชน
ข้อ 5 การทำงานแบบใดไม่ใช่หลักการทำงานของจิตอาสา
ดูเฉลย
ตอบ การทำงานเชิงรับ
จิตอาสาควรทำงานเชิงรุก มองเห็นปัญหา วางแผน และป้องกันก่อนเกิดผลกระทบ
จุดที่พลาดบ่อย
ผิด: จิตอาสาภัยพิบัติเป็นกิจกรรมที่ทำได้เป็นประจำทุกวัน
ถูก: จิตอาสาพัฒนาเป็นประเภทที่ทำได้เป็นประจำ ส่วนจิตอาสาภัยพิบัติทำเมื่อเกิดภัยหรือเหตุฉุกเฉิน
ผิด: หลักธรรมประจำใจคือสังคหวัตถุ 4
ถูก: สังคหวัตถุ 4 ใช้ปฏิบัติต่อผู้อื่น ส่วนพรหมวิหาร 4 เป็นหลักธรรมประจำใจ
ผิด: ขุดลอกคูคลองเป็นจิตอาสาภัยพิบัติ
ถูก: หากเป็นการพัฒนาและป้องกันปัญหาตามปกติ จัดเป็นจิตอาสาพัฒนา
ผิด: หลักสูตรหลักประจำใช้เวลา 4 สัปดาห์
ถูก: หลักสูตรหลักประจำใช้เวลา 6 สัปดาห์
ผิด: การทำงานเชิงรับเป็นหลักการสำคัญของจิตอาสา
ถูก: จิตอาสาควรทำงานเชิงรุก ไม่รอให้ปัญหารุนแรงแล้วจึงแก้ไข
แบบทดสอบท้ายบท 10 ข้อ
สรุป 1 นาที
- จิตอาสาพัฒนาสามารถทำได้เป็นประจำทุกวัน
- ขุดลอกคูคลองและกำจัดผักตบชวา เป็นจิตอาสาพัฒนา
- หลักปฏิบัติต่อผู้อื่นคือสังคหวัตถุ 4
- หลักธรรมประจำใจคือพรหมวิหาร 4
- คุณลักษณะสำคัญคือซื่อสัตย์ เสียสละ อดทน และเห็นแก่ส่วนรวม
- จิตอาสาต้องทำงานเชิงรุก ไม่ใช่ทำงานเชิงรับ
- จุดเริ่มต้นโครงการจิตอาสา คือวันที่ 21 มิถุนายน 2560
- คุณสมบัติจิตอาสาต้องไม่มีผลประโยชน์แอบแฝง และไม่เสียการเรียนหรือหน้าที่การงาน
- หลักสูตรทั่วไปใช้เวลา 7 วัน
- หลักสูตรหลักประจำใช้เวลา 6 สัปดาห์
- หลักสูตรพิเศษใช้เวลา 3 เดือน
- อัตลักษณ์หมายถึงสิ่งที่เป็นตัวเรา
- การปลูกจิตสำนึกความดี สอดคล้องกับหลัก “ปลูกป่าในใจคน”
พัฒนาทุกวัน • สังคหวัตถุปฏิบัติต่อคน • พรหมวิหารประจำใจ
21 มิ.ย. 60 • 7 วัน • 6 สัปดาห์ • 3 เดือน
นักเรียนแยกประเภทกิจกรรมจิตอาสาได้ จำหลักธรรมทั้งสองชุดได้ จำระยะเวลาหลักสูตรได้ และทำแบบทดสอบได้อย่างน้อย 8 จาก 10 ข้อ