รัตนโกสินทร์ การต่างประเทศ และเหตุการณ์สำคัญ
สรุปความสัมพันธ์กับต่างประเทศ สนธิสัญญา สงคราม เศรษฐกิจ สังคม และวัฒนธรรม พร้อมฝึกแนวข้อสอบ 10 ข้อ
🎯 เป้าหมายการเรียนรู้
เมื่อเรียนจบ คุณจะทำได้
- อธิบายความสัมพันธ์ของไทยกับเขมร ญวน พม่า จีน และชาติตะวันตกได้
- จำเหตุการณ์สำคัญ เช่น ศึกอะแซหวุ่นกี้ ศึกเก้าทัพ และอันนัมสยามยุทธได้
- อธิบายข้อเสียเปรียบจากสนธิสัญญาเบาว์ริงและวิกฤตการณ์ ร.ศ. 112 ได้
- เชื่อมโยงพระมหากษัตริย์กับพระราชกรณียกิจ ศิลปกรรม และวรรณกรรมได้
- จำพัฒนาการด้านธนาคาร อาชีพ สังคม และวันสำคัญของชาติได้
สูตรเรียนตอนนี้
แยกประเทศ → จับเหตุการณ์ → จับคู่บุคคล → จำผลกระทบ
ข้อสอบชุดนี้มีหลายเรื่องปะปนกัน จึงควรจำด้วย “คู่คำสำคัญ” มากกว่าท่องเป็นย่อหน้ายาว
🧠 สรุปความรู้ 12 นาที
1. ไทย เขมร และญวน: การแข่งขันด้านอิทธิพล
เขมรตั้งอยู่ระหว่างอิทธิพลของไทยและญวน ในช่วงที่ไทยเข้มแข็ง เขมรมักอยู่ใต้อิทธิพลไทย แต่เมื่อไทยอ่อนแอ เขมรมักหันไปพึ่งญวนเพื่อถ่วงดุลอำนาจ
การแข่งขันระหว่างไทยกับญวนเพื่อมีอิทธิพลเหนือเขมร นำไปสู่สงครามในสมัยรัชกาลที่ 3 ซึ่งเรียกว่า อันนัมสยามยุทธ
2. วรรณกรรมและศิลปกรรมสำคัญ
สมัยธนบุรี
- นิราศกวางตุ้ง
- อิเหนาคำฉันท์
- ลิลิตเพชรมงกุฎ
ไม่ใช่สมัยธนบุรี
- พระอภัยมณี เป็นผลงานของสุนทรภู่ในสมัยรัตนโกสินทร์
- โลหะปราสาท สร้างในสมัยรัชกาลที่ 3
3. ศึกอะแซหวุ่นกี้และสงครามสำคัญ
ศึกอะแซหวุ่นกี้ เกิดที่เมืองพิษณุโลกในช่วงปลายกรุงธนบุรี แม่ทัพพม่าขอดูตัวเจ้าพระยาจักรี เพราะชื่นชมในความสามารถทางการรบ
ศึกเก้าทัพ เกิดในสมัยรัชกาลที่ 1 ท้าวเทพกระษัตรีและท้าวศรีสุนทรมีบทบาทในการป้องกันเมืองถลางจากพม่า
4. รัชกาลที่ 1–3: คลอง การค้า และการบริหาร
- คลองมหานาค ขุดในสมัยรัชกาลที่ 1 เพื่อใช้เป็นสถานที่เล่นเพลงสักวา
- ก่อนขึ้นครองราชย์ รัชกาลที่ 3 ทรงมีบทบาทดูแลงานกรมท่าและการค้ากับต่างประเทศ
- ไทยติดต่อค้าขายกับโปรตุเกส โดยต้องการอาวุธปืนและเทคโนโลยีทางทหารเพื่อป้องกันประเทศ
- เจ้าพระยาพระคลัง (หน) มีผลงานแปลและเรียบเรียงเรื่อง สามก๊ก
5. สนธิสัญญาเบาว์ริง
สนธิสัญญาเบาว์ริงทำขึ้นในสมัยรัชกาลที่ 4 ระหว่างไทยกับอังกฤษ เปิดการค้าเสรีมากขึ้นและลดการผูกขาดของพระคลังสินค้า
ผลด้านเศรษฐกิจ
- การส่งออกข้าวเพิ่มขึ้น
- การค้ากับต่างประเทศขยายตัว
- ระบบเศรษฐกิจเงินตราเติบโต
ข้อเสียเปรียบสำคัญ
- กำหนดอัตราภาษีศุลกากรต่ำ
- อังกฤษตั้งกงสุลได้
- สิทธิสภาพนอกอาณาเขต
6. วิกฤตการณ์ ร.ศ. 112
วิกฤตการณ์ ร.ศ. 112 ตรงกับ พ.ศ. 2436 ในสมัยรัชกาลที่ 5 เกิดจากความขัดแย้งระหว่างไทยกับฝรั่งเศสเรื่องดินแดนลาว
ฝรั่งเศสส่งเรือรบเข้ามาทางปากแม่น้ำเจ้าพระยา ไทยจึงต้องยอมสละ ดินแดนฝั่งซ้ายแม่น้ำโขง ให้ฝรั่งเศส
7. เสด็จประพาสต้นและการเข้าใจราษฎร
รัชกาลที่ 5 ทรงเสด็จประพาสต้นโดยไม่ใช้ขบวนเสด็จใหญ่ เพื่อทอดพระเนตรความเป็นอยู่ของราษฎรอย่างใกล้ชิด โดยเฉพาะประชาชนในชนบท
พระองค์ทรงได้ข้อมูลจริงเกี่ยวกับความเดือดร้อน การทำมาหากิน และการปฏิบัติงานของเจ้าหน้าที่ เพื่อนำไปปรับปรุงการปกครอง
8. พัฒนาการด้านธนาคารและเศรษฐกิจ
กิจการธนาคารที่คนไทยบริหารในสมัยรัชกาลที่ 5 เริ่มจาก บุคคลัภย์ และพัฒนาเป็น ธนาคารไทยพาณิชย์
ในสมัยจอมพล ป. พิบูลสงคราม รัฐบาลสงวนอาชีพบางประเภทไว้ให้คนไทย เพื่อป้องกันไม่ให้ต่างชาติควบคุมเศรษฐกิจมากเกินไป และส่งเสริมให้คนไทยมีงานทำ
9. โครงสร้างสังคมและอภิรัฐมนตรีสภา
ไพร่ คือสามัญชนซึ่งเป็นคนส่วนใหญ่ของสังคมในสมัยธนบุรีและรัตนโกสินทร์ตอนต้น มีหน้าที่รับราชการหรือถูกเกณฑ์แรงงานตามระบบ
อภิรัฐมนตรีสภา ตั้งขึ้นในสมัยรัชกาลที่ 7 เพื่อถวายคำปรึกษาเป็นการส่วนพระองค์แก่พระมหากษัตริย์
10. บุคคล พระราชกรณียกิจ และวันสำคัญ
- รัชกาลที่ 2 เด่นด้านศิลปะและวรรณคดี
- สมเด็จพระนเรศวรมหาราชทรงประกาศอิสรภาพจากพม่า
- รัชกาลที่ 9 เด่นด้านโครงการพัฒนาและการเกษตร
- การเปลี่ยนแปลงการปกครอง พ.ศ. 2475 เกิดในรัชสมัยรัชกาลที่ 7 แต่เป็นการดำเนินการของคณะราษฎร
- วันอนุรักษ์มรดกไทย ตรงกับวันที่ 2 เมษายนของทุกปี
11. จีน อยุธยา และต่างประเทศ
- ราชวงศ์ถัง ถือเป็นยุคทองด้านการค้าและวัฒนธรรมของจีน
- ราชวงศ์ที่ปกครองอยุธยา ได้แก่ อู่ทอง สุพรรณภูมิ สุโขทัย ปราสาททอง และบ้านพลูหลวง
- ราชวงศ์พระร่วง ไม่ใช่ชื่อราชวงศ์ที่ใช้แบ่งการปกครองสมัยอยุธยา
- อยุธยาค้าขายกับจีนเพื่อผลประโยชน์ทางเศรษฐกิจ
- พระธาตุศรีสองรักสะท้อนความสัมพันธ์อันดีระหว่างอยุธยากับล้านช้าง
- อยุธยาไม่ได้มีอำนาจเหนือมะละกาตลอดทั้งสมัย
12. สุโขทัยและการเสียกรุงครั้งที่ 2
สมัยพ่อขุนรามคำแหงมีลักษณะสำคัญ ได้แก่ การปกครองแบบกระจายอำนาจ การค้าเสรี ไม่มีสินค้าต้องห้าม และมีระบบชนชั้นในสังคม แต่ไม่ได้เป็นประชาธิปไตยแบบสมัยใหม่
การเสียกรุงศรีอยุธยาครั้งที่ 2 เกิดใน พ.ศ. 2310 สมัย พระเจ้ามังระ แห่งพม่า และ สมเด็จพระเจ้าเอกทัศน์ แห่งอยุธยา
⚡ สรุปก่อนทำข้อสอบ 1 นาที
เขมร: ไทยอ่อนแอ → พึ่งญวน
อะแซหวุ่นกี้: พิษณุโลก
คลองมหานาค: เพลงสักวา
เบาว์ริง: สิทธิสภาพนอกอาณาเขต
ร.ศ. 112: เสียฝั่งซ้ายแม่น้ำโขงให้ฝรั่งเศส
ธนาคาร: ไทยพาณิชย์
วีรสตรีถลาง: ศึกเก้าทัพ
เสียกรุงครั้งที่ 2: มังระ–เอกทัศน์
อันนัมสยามยุทธ: ไทย–เวียดนาม
✍️ แบบฝึกหัดหลังเรียน 10 ข้อ
เลือกคำตอบก่อน แล้วกด “ตรวจคำตอบ” รายข้อ สามารถเปิดดูเฉลยละเอียดได้หลังลองทำด้วยตนเอง
✅ จบ EP4 แล้วควรจำอะไรได้
- ความสัมพันธ์ระหว่างไทย เขมร และญวน
- ศึกอะแซหวุ่นกี้ ศึกเก้าทัพ และอันนัมสยามยุทธ
- ข้อเสียเปรียบสำคัญของสนธิสัญญาเบาว์ริง
- ผลของวิกฤตการณ์ ร.ศ. 112
- เสด็จประพาสต้น ธนาคารไทยพาณิชย์ และนโยบายสงวนอาชีพ
- ไพร่ อภิรัฐมนตรีสภา และวันอนุรักษ์มรดกไทย
- คู่กษัตริย์พม่า–ไทยในสงครามเสียกรุงครั้งที่ 2
เกณฑ์แนะนำ: แบบฝึกหัด 10 ข้อควรได้อย่างน้อย 8 ข้อ ก่อนเริ่ม EP5