ข้ามไปยังเนื้อหาหลัก
lesson

EP6 จิตอาสาพระราชทาน : หลักการปฏิบัติงาน คุณธรรม และกิจกรรมที่ออกสอบบ่อย

สรุปเข้มเรื่องจิตอาสาพระราชทานที่ออกสอบบ่อย ได้แก่ คุณลักษณะของจิตอาสา สังคหวัตถุ 4 พรหมวิหาร 4 หลักการทำงานเชิงรุก จิตอาสาพัฒนา คุณสมบัติเบื้องต้น หลักสูตรฝึกอบรม 3 ระดับ จุดเริ่มต้นโครงการ และแบบทดสอบพร้อมเฉลย เหมาะสำหรับเตรียมสอบ นนส.ทบ. นตท. และหน่วยงานราชการ

ภาพรวมหลักสูตรของฉัน

เส้นทางสู่เป้าหมาย

0%
ผ่านแล้ว 0/0 EP
เหลือ 0 EP
ผ่านครบวิชา 0/0 วิชา

กำลังโหลดความก้าวหน้า…

ความสำเร็จ Quiz ท้าย EP ผู้เรียน
กำลังโหลด…
ดีที่สุด 0%
ล่าสุด
ทำแล้ว 0 ครั้ง

ทำ Quiz ท้าย EP เพื่อเริ่มบันทึกความสำเร็จ


ชวนคิด

การเป็นจิตอาสาไม่ได้หมายถึง การเข้าร่วมกิจกรรมเพียงครั้งเดียว แต่หมายถึงการมีจิตใจพร้อมช่วยเหลือส่วนรวม และลงมือทำความดีอย่างต่อเนื่อง

1. ช่วยเก็บเศษแก้วที่ตกอยู่บนทางเดิน

2. สมัครช่วยขุดลอกคูคลองของชุมชน

3. ช่วยเหลือประชาชนเมื่อเกิดภัยพิบัติ

4. ใช้ความรู้และความสามารถของตนเพื่อช่วยผู้อื่น

การกระทำเหล่านี้มีจุดร่วมสำคัญคือ การคำนึงถึงผลประโยชน์ส่วนรวม มากกว่าผลประโยชน์ของตนเอง

แนวคิดสำคัญ

จิตอาสาที่แท้จริงต้องเริ่มจากจิตใจ มีความซื่อสัตย์ เสียสละ อดทน และลงมือช่วยเหลือผู้อื่นโดยไม่หวังผลตอบแทน

เป้าหมายการเรียนรู้

  • อธิบายคุณลักษณะของจิตอาสาได้
  • รู้หลักธรรมที่ใช้ในการปฏิบัติต่อผู้อื่นและตนเอง
  • แยกกิจกรรมจิตอาสาแต่ละประเภทได้
  • จำคุณสมบัติเบื้องต้นของจิตอาสาพระราชทานได้
  • จำหลักสูตรฝึกอบรมจิตอาสาทั้ง 3 ระดับได้
  • เข้าใจหลักการทำงานเชิงรุกของจิตอาสา
  • ทำแบบทดสอบท้ายบทได้อย่างน้อย 8 จาก 10 ข้อ

1. คุณลักษณะอันพึงประสงค์ของจิตอาสา

ผู้มีจิตอาสาควรมีคุณลักษณะสำคัญ ได้แก่

  • มีความซื่อสัตย์
  • มีความเสียสละ
  • มีความอดทน
  • มีความรับผิดชอบ
  • มีระเบียบวินัย
  • มีความสามัคคี
  • คำนึงถึงประโยชน์ส่วนรวม

ประโยชน์ส่วนรวม > ประโยชน์ส่วนตัว

ข้อความที่ออกสอบบ่อย

“มีความซื่อสัตย์ เสียสละ อดทน และคำนึงถึงผลประโยชน์ของส่วนรวม มากกว่าผลประโยชน์ของตนเอง” หมายถึง คุณลักษณะอันพึงประสงค์ของจิตอาสา

ตัวอย่างที่ 1: ใครมีจิตสาธารณะ

สถานการณ์: สมชายพบเศษแก้วตกอยู่บนทางเดิน จึงเก็บไปทิ้งในจุดที่ปลอดภัย

สมชายมีจิตสาธารณะ เพราะลงมือแก้ปัญหาเพื่อป้องกันไม่ให้ผู้อื่นได้รับอันตราย แม้บริเวณนั้นไม่ใช่พื้นที่รับผิดชอบของตน

การทำความสะอาดเฉพาะพื้นที่ เพราะเป็นหน้าที่ที่ได้รับมอบหมาย ยังไม่แสดงจิตสาธารณะได้ชัดเจนเท่าการสมัครใจ ช่วยเหลือนอกเหนือจากหน้าที่

2. หลักธรรมสำหรับผู้มีจิตอาสา

หลักธรรมในการปฏิบัติต่อผู้อื่น

ผู้มีจิตอาสาควรใช้ สังคหวัตถุ 4 เป็นหลักในการปฏิบัติต่อผู้อื่น

หลักธรรม ความหมาย การนำไปใช้
ทาน การให้และการแบ่งปัน แบ่งปันสิ่งของ เวลา หรือกำลังความสามารถ
ปิยวาจา การพูดจาไพเราะ พูดด้วยความสุภาพและให้กำลังใจ
อัตถจริยา การทำตนให้เป็นประโยชน์ ลงมือช่วยเหลือผู้อื่นและส่วนรวม
สมานัตตตา การวางตนเสมอต้นเสมอปลาย ปฏิบัติต่อทุกคนอย่างเท่าเทียม

หลักธรรมประจำใจ

ผู้มีจิตอาสาควรยึด พรหมวิหาร 4 เป็นหลักธรรมประจำใจ

หลักธรรม ความหมาย
เมตตา ปรารถนาให้ผู้อื่นมีความสุข
กรุณา ช่วยเหลือให้ผู้อื่นพ้นจากความทุกข์
มุทิตา ยินดีเมื่อผู้อื่นได้ดี
อุเบกขา วางใจเป็นกลางอย่างมีเหตุผล
ทริกจำ

ปฏิบัติต่อคนอื่น ใช้สังคหวัตถุ 4

ประจำใจตนเอง ใช้พรหมวิหาร 4

3. หลักการทำงานของจิตอาสา

การทำงานของจิตอาสาควรมีลักษณะดังต่อไปนี้

  • ทำงานอย่างมีความสุข
  • ทำงานอย่างรวดเร็วและทันต่อสถานการณ์
  • ทำงานเชิงรุก
  • วางแผนก่อนลงมือปฏิบัติ
  • ประสานงานและทำงานเป็นทีม
  • คำนึงถึงความปลอดภัย
  • แก้ปัญหาให้ประชาชนอย่างเป็นรูปธรรม
สิ่งที่ไม่ใช่หลักการทำงาน

การทำงาน เชิงรับ คือ รอให้เกิดปัญหาแล้วจึงดำเนินการ ไม่สอดคล้องกับหลักการทำงานของจิตอาสา

เห็นปัญหา → วางแผน → ลงมือทันที → ติดตามผล

ตัวอย่างที่ 2: การทำงานเชิงรุก

จิตอาสาพบว่าคูคลองมีผักตบชวาจำนวนมาก ซึ่งอาจขัดขวางการระบายน้ำในฤดูฝน

จึงประสานชุมชนและหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง วางแผนกำจัดผักตบชวา และขุดลอกคูคลองก่อนเกิดน้ำท่วม

การทำงานลักษณะนี้เรียกว่า การทำงานเชิงรุก เพราะดำเนินการป้องกันก่อนเกิดปัญหา

4. จิตอาสาพัฒนาทำได้เป็นประจำทุกวัน

ในบรรดาจิตอาสาพระราชทาน 3 ประเภท ประเภทที่ประชาชนสามารถทำได้เป็นประจำ ในชีวิตประจำวัน คือ จิตอาสาพัฒนา

ตัวอย่างกิจกรรมจิตอาสาพัฒนา

  • ทำความสะอาดชุมชน
  • เก็บขยะในพื้นที่สาธารณะ
  • ปลูกต้นไม้และปรับภูมิทัศน์
  • ขุดลอกคูคลอง
  • กำจัดผักตบชวา
  • ดูแลผู้สูงอายุและผู้ด้อยโอกาส
  • ซ่อมแซมสาธารณประโยชน์
จำให้แม่น

ขุดลอกคูคลองและกำจัดผักตบชวา จัดเป็น จิตอาสาพัฒนา

5. จุดเริ่มต้นโครงการจิตอาสา

โครงการจิตอาสาพระราชทาน เริ่มต้นขึ้นเมื่อวันที่ 21 มิถุนายน 2560

21 มิถุนายน 2560 = จุดเริ่มต้นโครงการจิตอาสา

ต่อมาได้มีการพัฒนารูปแบบการดำเนินงาน การจัดกิจกรรม และการฝึกอบรมจิตอาสา ให้มีความพร้อมในการช่วยเหลือประชาชน และสนับสนุนภารกิจเพื่อประโยชน์ส่วนรวม

6. คุณสมบัติเบื้องต้นของจิตอาสาพระราชทาน

  • มีสัญชาติไทย หรือพำนักอาศัยอยู่ในประเทศไทยอย่างถูกต้องตามกฎหมาย
  • มีความสมัครใจในการช่วยเหลือส่วนรวม
  • ไม่มีผลประโยชน์แอบแฝง
  • ไม่กระทบต่อการเรียน
  • ไม่กระทบต่อหน้าที่การงาน
  • มีความประพฤติเหมาะสม
ตัวเลือกที่ไม่ถูกต้อง

“ทำควบคู่กับเวลาราชการ” ไม่ใช่คุณสมบัติเบื้องต้น เพราะการทำจิตอาสาไม่ควรทำให้เสียหน้าที่ราชการ หน้าที่การงาน หรือการเรียน

7. หลักสูตรฝึกอบรมจิตอาสา 3 ระดับ

ระดับหลักสูตร ระยะเวลาฝึกอบรม สูตรจำ
หลักสูตรทั่วไป 7 วัน ทั่วไป = สั้นที่สุด
หลักสูตรหลักประจำ 6 สัปดาห์ หลักประจำ = หลายสัปดาห์
หลักสูตรพิเศษ 3 เดือน พิเศษ = นานที่สุด

7 วัน → 6 สัปดาห์ → 3 เดือน

เรียงจากระยะเวลาน้อยไปมาก

ทั่วไป → หลักประจำ → พิเศษ

8. การติดตามข่าวสารจิตอาสา

สามารถติดตามข้อมูลข่าวสาร และกิจกรรมจิตอาสาได้จากหลายช่องทาง ได้แก่

  • ศูนย์อำนวยการใหญ่โครงการจิตอาสาพระราชทาน ตามแนวพระราชดำริ
  • แอปพลิเคชันประชาชนจิตอาสา
  • เว็บไซต์หน่วยราชการในพระองค์
  • หน่วยงานราชการและศูนย์อำนวยการจิตอาสาในพื้นที่
ข้อสอบมักตอบ

หากมีช่องทางทั้งสามรายการข้างต้น คำตอบคือ ถูกทุกข้อ

9. อัตลักษณ์และจิตสาธารณะ

อัตลักษณ์ หมายถึง ลักษณะเฉพาะที่แสดงว่าเราเป็นใคร หรือ สิ่งที่เป็นตัวเรา

อัตลักษณ์ของผู้มีจิตอาสา อาจปรากฏผ่านการมีวินัย ความเสียสละ ความสุภาพ ความรับผิดชอบ และการพร้อมช่วยเหลือผู้อื่น

อย่าสับสน

อัตลักษณ์คือสิ่งที่เป็นตัวเรา ส่วนภาพที่บุคคลภายนอกมองหรือรับรู้เกี่ยวกับเรา มักเรียกว่า ภาพลักษณ์

10. การปลูกฝังจิตอาสา

การปลูกฝังจิตอาสาให้เกิดขึ้นในจิตใจของประชาชน สอดคล้องกับหลักการทรงงาน “ปลูกป่าในใจคน”

เปลี่ยนจิตใจ → เปลี่ยนพฤติกรรม → เปลี่ยนสังคม

การแก้ปัญหาที่ยั่งยืน ไม่ได้เริ่มจากการบังคับให้คนทำความดี แต่เริ่มจากการสร้างความเข้าใจ และปลูกจิตสำนึกให้ทุกคนเห็นคุณค่าของส่วนรวม

แนวคิดสำคัญ

เมื่อความดีเกิดขึ้นในใจ บุคคลจะลงมือทำสิ่งที่เป็นประโยชน์ ด้วยความสมัครใจและทำอย่างต่อเนื่อง

ฝึกทำก่อนดูเฉลย

ข้อ 1 จิตอาสาประเภทใดสามารถทำได้เป็นประจำทุกวัน

A. จิตอาสาภัยพิบัติ

B. จิตอาสาเฉพาะกิจ

C. จิตอาสาพัฒนา

D. จิตอาสาประชาสัมพันธ์

ดูเฉลย

ตอบข้อ C จิตอาสาพัฒนา

เพราะสามารถทำได้ในชีวิตประจำวัน เช่น เก็บขยะ ทำความสะอาด ปลูกต้นไม้ และช่วยดูแลชุมชน

ข้อ 2 หลักธรรมใดใช้ในการปฏิบัติต่อผู้อื่น

ดูเฉลย

ตอบ สังคหวัตถุ 4

ประกอบด้วย ทาน ปิยวาจา อัตถจริยา และสมานัตตตา

ข้อ 3 หลักธรรมใดควรเป็นหลักธรรมประจำใจของจิตอาสา

ดูเฉลย

ตอบ พรหมวิหาร 4

ประกอบด้วย เมตตา กรุณา มุทิตา และอุเบกขา

ข้อ 4 กิจกรรมขุดลอกคูคลอง และกำจัดผักตบชวาเป็นจิตอาสาประเภทใด

ดูเฉลย

ตอบ จิตอาสาพัฒนา

เพราะเป็นการพัฒนาแหล่งน้ำ สภาพแวดล้อม และพื้นที่ของชุมชน

ข้อ 5 การทำงานแบบใดไม่ใช่หลักการทำงานของจิตอาสา

ดูเฉลย

ตอบ การทำงานเชิงรับ

จิตอาสาควรทำงานเชิงรุก มองเห็นปัญหา วางแผน และป้องกันก่อนเกิดผลกระทบ

จุดที่พลาดบ่อย

ผิด: จิตอาสาภัยพิบัติเป็นกิจกรรมที่ทำได้เป็นประจำทุกวัน

ถูก: จิตอาสาพัฒนาเป็นประเภทที่ทำได้เป็นประจำ ส่วนจิตอาสาภัยพิบัติทำเมื่อเกิดภัยหรือเหตุฉุกเฉิน

ผิด: หลักธรรมประจำใจคือสังคหวัตถุ 4

ถูก: สังคหวัตถุ 4 ใช้ปฏิบัติต่อผู้อื่น ส่วนพรหมวิหาร 4 เป็นหลักธรรมประจำใจ

ผิด: ขุดลอกคูคลองเป็นจิตอาสาภัยพิบัติ

ถูก: หากเป็นการพัฒนาและป้องกันปัญหาตามปกติ จัดเป็นจิตอาสาพัฒนา

ผิด: หลักสูตรหลักประจำใช้เวลา 4 สัปดาห์

ถูก: หลักสูตรหลักประจำใช้เวลา 6 สัปดาห์

ผิด: การทำงานเชิงรับเป็นหลักการสำคัญของจิตอาสา

ถูก: จิตอาสาควรทำงานเชิงรุก ไม่รอให้ปัญหารุนแรงแล้วจึงแก้ไข

แบบทดสอบท้ายบท 10 ข้อ

ตอบแล้ว 0/10 ข้อ คะแนน 0/10
ข้อ 1 จิตอาสาประเภทใดสามารถทำได้เป็นประจำทุกวัน
ดูคำอธิบาย

จิตอาสาพัฒนาสามารถทำได้เป็นประจำ เช่น เก็บขยะ ปลูกต้นไม้ ดูแลชุมชน และช่วยเหลือผู้ด้อยโอกาส

ตอบข้อ C

ข้อ 2 ผู้มีจิตอาสาควรยึดหลักธรรมใด ในการปฏิบัติต่อผู้อื่น
ดูคำอธิบาย

สังคหวัตถุ 4 เป็นหลักธรรมสำหรับยึดเหนี่ยว และปฏิบัติต่อผู้อื่น

ตอบข้อ A

ข้อ 3 ผู้มีจิตอาสาควรยึดหลักธรรมใดเป็นหลักประจำใจ
ดูคำอธิบาย

พรหมวิหาร 4 ประกอบด้วย เมตตา กรุณา มุทิตา และอุเบกขา เหมาะเป็นหลักธรรมประจำใจ

ตอบข้อ B

ข้อ 4 โครงการจิตอาสาเกิดขึ้นครั้งแรกเมื่อใด
ดูคำอธิบาย

โครงการจิตอาสาเริ่มต้นขึ้นเมื่อวันที่ 21 มิถุนายน 2560

ตอบข้อ A

ข้อ 5 กิจกรรมขุดลอกคูคลองและกำจัดผักตบชวา จัดเป็นจิตอาสาประเภทใด
ดูคำอธิบาย

การขุดลอกคูคลองและกำจัดผักตบชวา เป็นการพัฒนาแหล่งน้ำและสภาพแวดล้อม

ตอบข้อ C

ข้อ 6 ข้อความใดหมายถึงคุณลักษณะอันพึงประสงค์ของจิตอาสา
ดูคำอธิบาย

จิตอาสาต้องมีความซื่อสัตย์ เสียสละ อดทน และยึดประโยชน์ส่วนรวม

ตอบข้อ A

ข้อ 7 หลักการทำงานของจิตอาสา ไม่มีลักษณะตามข้อใด
ดูคำอธิบาย

จิตอาสาควรทำงานเชิงรุก ไม่ใช่รอให้เกิดปัญหาแล้วจึงดำเนินการ

ตอบข้อ D

ข้อ 8 หลักสูตรทั่วไปของการฝึกอบรมจิตอาสา ใช้เวลานานเท่าใด
ดูคำอธิบาย

หลักสูตรทั่วไปใช้เวลาฝึกอบรม 7 วัน

ตอบข้อ A

ข้อ 9 หลักสูตรหลักประจำของการฝึกอบรมจิตอาสา ใช้เวลานานเท่าใด
ดูคำอธิบาย

หลักสูตรหลักประจำ ใช้เวลาฝึกอบรม 6 สัปดาห์

ตอบข้อ C

ข้อ 10 การปลูกฝังจิตอาสาให้เกิดขึ้นในจิตใจ สอดคล้องกับหลักการทรงงานข้อใดมากที่สุด
ดูคำอธิบาย

การปลูกฝังความดีให้เกิดขึ้นภายในจิตใจ สอดคล้องกับหลักการ “ปลูกป่าในใจคน”

ตอบข้อ B

สรุป 1 นาที

  • จิตอาสาพัฒนาสามารถทำได้เป็นประจำทุกวัน
  • ขุดลอกคูคลองและกำจัดผักตบชวา เป็นจิตอาสาพัฒนา
  • หลักปฏิบัติต่อผู้อื่นคือสังคหวัตถุ 4
  • หลักธรรมประจำใจคือพรหมวิหาร 4
  • คุณลักษณะสำคัญคือซื่อสัตย์ เสียสละ อดทน และเห็นแก่ส่วนรวม
  • จิตอาสาต้องทำงานเชิงรุก ไม่ใช่ทำงานเชิงรับ
  • จุดเริ่มต้นโครงการจิตอาสา คือวันที่ 21 มิถุนายน 2560
  • คุณสมบัติจิตอาสาต้องไม่มีผลประโยชน์แอบแฝง และไม่เสียการเรียนหรือหน้าที่การงาน
  • หลักสูตรทั่วไปใช้เวลา 7 วัน
  • หลักสูตรหลักประจำใช้เวลา 6 สัปดาห์
  • หลักสูตรพิเศษใช้เวลา 3 เดือน
  • อัตลักษณ์หมายถึงสิ่งที่เป็นตัวเรา
  • การปลูกจิตสำนึกความดี สอดคล้องกับหลัก “ปลูกป่าในใจคน”
สูตรจำก่อนสอบ

พัฒนาทุกวัน • สังคหวัตถุปฏิบัติต่อคน • พรหมวิหารประจำใจ

21 มิ.ย. 60 • 7 วัน • 6 สัปดาห์ • 3 เดือน

พร้อมเรียน EP ถัดไปเมื่อ...

นักเรียนแยกประเภทกิจกรรมจิตอาสาได้ จำหลักธรรมทั้งสองชุดได้ จำระยะเวลาหลักสูตรได้ และทำแบบทดสอบได้อย่างน้อย 8 จาก 10 ข้อ

กลับด้านบน