EP7 พระราชดำริ ศูนย์ศึกษาการพัฒนา และบุคคลต้นแบบจิตอาสา
สรุปเนื้อหาที่ออกสอบบ่อยเกี่ยวกับพระปฐมบรมราชโองการ ศูนย์ศึกษาการพัฒนาอันเนื่องมาจากพระราชดำริ การฟื้นฟูดินและทรัพยากรธรรมชาติ แบบอย่างแห่งความเพียร บุคคลต้นแบบด้านจิตอาสา และคุณค่าของจิตสาธารณะ พร้อมแบบฝึกหัดและแบบทดสอบท้ายบท
เส้นทางสู่เป้าหมาย
กำลังโหลดความก้าวหน้า…
ทำ Quiz ท้าย EP เพื่อเริ่มบันทึกความสำเร็จ
ชวนคิด
การมีจิตอาสาไม่ได้จำกัดเฉพาะการเข้าร่วมกิจกรรม แต่ยังรวมถึงการนำพระราชดำริ หลักความเพียร และความรับผิดชอบต่อสังคม มาใช้ในการดำเนินชีวิต
1. พัฒนาดินเสื่อมโทรมให้กลับมาใช้ประโยชน์ได้
2. ช่วยเหลือผู้ป่วยและผู้ด้อยโอกาส
3. ร่วมบริจาคสิ่งของให้ผู้ที่กำลังเดือดร้อน
4. เริ่มต้นทำความดีจากตนเอง
ตัวอย่างเหล่านี้แสดงให้เห็นว่า จิตอาสาเริ่มจากจิตใจที่พร้อมช่วยเหลือ แล้วเปลี่ยนเป็นการลงมือทำอย่างจริงจัง
ความเป็นจิตอาสาต้องเริ่มต้นจากตัวเรา ไม่จำเป็นต้องรอให้มีโครงการ คำสั่ง หรือกิจกรรมขนาดใหญ่
เป้าหมายการเรียนรู้
- จำพระปฐมบรมราชโองการในรัชกาลที่ 10 ได้
- จับคู่ศูนย์ศึกษาการพัฒนากับจังหวัดได้
- แยกปัญหาพื้นที่ของศูนย์ศึกษาการพัฒนาแต่ละแห่งได้
- เข้าใจแบบอย่างด้านความเพียรจากพระราชกรณียกิจ
- รู้จักบุคคลและองค์กรต้นแบบด้านจิตอาสา
- อธิบายคุณค่าของจิตสาธารณะต่อตนเองได้
- เริ่มต้นพัฒนาความเป็นจิตอาสาจากตนเองได้
1. พระปฐมบรมราชโองการ
พระบาทสมเด็จพระวชิรเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงมีพระปฐมบรมราชโองการว่า
“เราจะสืบสาน รักษา และต่อยอด และครองแผ่นดินโดยธรรม เพื่อประโยชน์สุขแห่งอาณาราษฎรตลอดไป”
คำสำคัญ 4 ส่วน
- สืบสาน รักษาแนวทางและพระราชกรณียกิจที่มีอยู่
- รักษา ดูแลสิ่งที่ดีและมีคุณค่าให้ดำรงอยู่
- ต่อยอด พัฒนาให้สอดคล้องกับยุคสมัย
- ประโยชน์สุขแห่งอาณาราษฎร ยึดความสุขของประชาชนเป็นเป้าหมาย
สืบสาน – รักษา – ต่อยอด – ครองแผ่นดินโดยธรรม
2. โครงการฟื้นฟูที่ดินเสื่อมโทรมเขาชะงุ้ม
โครงการศึกษาวิธีการฟื้นฟูที่ดินเสื่อมโทรม เขาชะงุ้มอันเนื่องมาจากพระราชดำริ ตั้งอยู่ใน จังหวัดราชบุรี
พื้นที่เดิมมีสภาพเสื่อมโทรม ขาดความอุดมสมบูรณ์ และใช้ประโยชน์ทางการเกษตรได้ยาก
จึงมีการศึกษาและทดลอง เพื่อฟื้นฟูทรัพยากรดิน น้ำ และป่าไม้ ให้สามารถกลับมาใช้ประโยชน์ได้อย่างยั่งยืน
เขาชะงุ้ม = ราชบุรี
3. ศูนย์ศึกษาการพัฒนาและจังหวัด
ศูนย์ศึกษาการพัฒนาอันเนื่องมาจากพระราชดำริ เป็นแหล่งศึกษา ทดลอง วิจัย และสาธิต วิธีการพัฒนาที่เหมาะสมกับสภาพพื้นที่
| ศูนย์ศึกษาการพัฒนา | จังหวัด | คำช่วยจำ |
|---|---|---|
| เขาหินซ้อน | ฉะเชิงเทรา | เขาหินซ้อน–แปดริ้ว |
| ห้วยทราย | เพชรบุรี | ห้วยทราย–เพชรบุรี |
| อ่าวคุ้งกระเบน | จันทบุรี | อ่าว–จันทบุรี |
| ห้วยฮ่องไคร้ | เชียงใหม่ | ห้วยฮ่องไคร้–เชียงใหม่ |
| พิกุลทอง | นราธิวาส | พิกุลทอง–นราธิวาส |
| ภูพาน | สกลนคร | ภูพาน–สกลนคร |
ศูนย์ศึกษาการพัฒนาห้วยทราย ไม่ได้อยู่จังหวัดเชียงใหม่ แต่อยู่ จังหวัดเพชรบุรี
4. ศูนย์ศึกษาการพัฒนากับปัญหาพื้นที่
| ศูนย์ศึกษา | ปัญหาพื้นที่สำคัญ |
|---|---|
| เขาหินซ้อน | ดินทรายและดินเสื่อมโทรม ขาดความอุดมสมบูรณ์ |
| ห้วยทราย | ป่าเสื่อมโทรม ดินขาดความอุดมสมบูรณ์ และปัญหาการใช้ที่ดิน |
| อ่าวคุ้งกระเบน | การจัดการทรัพยากรชายฝั่งทะเล ป่าชายเลน และประมง |
| ห้วยฮ่องไคร้ | การพัฒนาพื้นที่ต้นน้ำ ป่าไม้ และแหล่งน้ำ |
| พิกุลทอง | พื้นที่พรุและดินเปรี้ยวจัด |
| ภูพาน | ดินเค็ม ดินคุณภาพต่ำ และการขาดแคลนน้ำ |
ศูนย์ศึกษาการพัฒนาห้วยฮ่องไคร้ ไม่ได้เน้นแก้ปัญหาการกัดเซาะชายฝั่ง เพราะตั้งอยู่ในจังหวัดเชียงใหม่ และเน้นการพัฒนาพื้นที่ต้นน้ำ ป่าไม้ และแหล่งน้ำ
ชายฝั่งทะเลให้นึกถึง อ่าวคุ้งกระเบน
พรุและดินเปรี้ยวให้นึกถึง พิกุลทอง
ตัวอย่างที่ 1: วิเคราะห์ตัวเลือกที่ไม่สัมพันธ์กัน
โจทย์: ศูนย์ศึกษาการพัฒนาห้วยฮ่องไคร้ แก้ปัญหาการกัดเซาะชายฝั่ง ถูกต้องหรือไม่
วิเคราะห์: ห้วยฮ่องไคร้ตั้งอยู่จังหวัดเชียงใหม่ จึงไม่ใช่พื้นที่ชายฝั่งทะเล
ศูนย์นี้เน้นการฟื้นฟูป่าต้นน้ำ การพัฒนาแหล่งน้ำ และการใช้ประโยชน์จากป่า อย่างสมดุล
สรุป: ข้อความดังกล่าวไม่ถูกต้อง
5. แบบอย่างแห่งความเพียร
พระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร ทรงแสดงให้เห็นถึงความเพียร ทั้งจากพระราชนิพนธ์เรื่อง พระมหาชนก และจากพระราชกรณียกิจ
ตัวอย่างสำคัญคือ การทรงเรือใบจากวังไกลกังวล ข้ามอ่าวไทยไปขึ้นฝั่งที่สัตหีบ
ทรงใช้เวลาประมาณ 17 ชั่วโมง บนเรือใบขนาดเล็ก แสดงให้เห็นถึงความอดทน การเตรียมพร้อม และความเพียรพยายาม
เมื่อมีเป้าหมายที่ดี ต้องใช้ปัญญา ความเพียร และไม่ยอมแพ้ต่ออุปสรรค
6. ป้ายโครงการจิตอาสาพระราชทาน
การจัดทำป้ายโครงการจิตอาสาพระราชทาน ต้องดำเนินการตามแบบที่กำหนด เพื่อให้มีความถูกต้อง เป็นระเบียบ และแสดงอัตลักษณ์เดียวกัน
ตราสัญลักษณ์ วปร. เป็นส่วนประกอบสำคัญของป้ายโครงการ และต้องจัดวางตามรูปแบบมาตรฐาน
ไม่ควรปรับตำแหน่ง ขนาด สี หรือองค์ประกอบของตราสัญลักษณ์ ตามความต้องการของผู้จัดทำเอง
7. บุคคลต้นแบบด้านจิตอาสา
| บุคคล | บทบาทด้านสังคม |
|---|---|
| บิณฑ์ บรรลือฤทธิ์ | นักแสดงและอาสาสมัคร ที่ทำงานช่วยเหลือผู้ประสบเหตุ ผู้ป่วย และประชาชนที่เดือดร้อน |
| ไปรยา ลุนด์เบิร์ก | ทำงานเป็นกระบอกเสียง และให้ความช่วยเหลือผู้ลี้ภัย ผ่านการทำงานร่วมกับ UNHCR |
| พระราชวิสุทธิประชานาถ หรือหลวงพ่ออลงกต | ให้การอุปการะและช่วยเหลือ ผู้ป่วยติดเชื้อเอชไอวีและผู้ป่วยเอดส์ |
| วัลลภ ตั้งคณานุรักษ์ | ผู้ก่อตั้งมูลนิธิสร้างสรรค์เด็ก เพื่อช่วยเหลือเด็กด้อยโอกาสทางสังคม |
บิณฑ์ = ช่วยเหลือประชาชน
ไปรยา = ผู้ลี้ภัย
หลวงพ่ออลงกต = ผู้ป่วยเอชไอวี
วัลลภ = มูลนิธิสร้างสรรค์เด็ก
ตัวอย่างที่ 2: จับคู่บุคคลกับผลงาน
คำถาม: บุคคลใดมีบทบาทสำคัญ ในการอุปการะผู้ป่วยติดเชื้อเอชไอวี และผู้ป่วยเอดส์
ตอบ: พระราชวิสุทธิประชานาถ หรือหลวงพ่ออลงกต
เพราะท่านมีบทบาทในการดูแล และช่วยเหลือผู้ป่วย รวมถึงผู้ที่ได้รับผลกระทบทางสังคม
8. คุณค่าของจิตสาธารณะต่อตนเอง
การมีจิตสาธารณะไม่ได้เกิดประโยชน์ เฉพาะกับผู้ที่ได้รับความช่วยเหลือ แต่ยังช่วยพัฒนาตัวผู้ปฏิบัติด้วย
- ฝึกให้เป็นผู้เสียสละและเป็นผู้ให้
- ฝึกให้มีความรับผิดชอบ
- ฝึกให้มีสติและคิดก่อนลงมือทำ
- ฝึกให้คิดดี ทำดี และพูดดี
- ฝึกให้ทำงานร่วมกับผู้อื่นได้
- สร้างความภาคภูมิใจจากการทำประโยชน์
การฝึกให้เป็นคน “เข้มแข็งและเฉลียวฉลาด” ไม่ใช่คุณค่าหลักของจิตสาธารณะต่อตนเอง ตามกรอบข้อสอบชุดนี้
ตัวอย่างที่ 3: วิเคราะห์พฤติกรรมจิตสาธารณะ
สถานการณ์ที่ 1: นักเรียนร่วมกันบริจาคสิ่งของ เพื่อช่วยเพื่อนที่ยากไร้
เป็นพฤติกรรมที่มีจิตสาธารณะ เพราะเกิดจากการแบ่งปัน และต้องการช่วยเหลือผู้ที่เดือดร้อน
สถานการณ์ที่ 2: ทิ้งถุงน้ำไว้ริมถนน เพราะบริเวณนั้นไม่มีถังขยะ
ไม่ใช่พฤติกรรมที่มีจิตสาธารณะ เพราะสร้างภาระและผลกระทบต่อส่วนรวม
9. จุดเริ่มต้นของความเป็นจิตอาสา
ความเป็นจิตอาสาต้อง เริ่มต้นจากตัวเอง
เริ่มที่ความคิด → เกิดความตั้งใจ → ลงมือทำ → ทำอย่างต่อเนื่อง
เราไม่จำเป็นต้องรอสมัครโครงการ หรือผ่านการฝึกอบรมก่อน จึงจะสามารถทำความดีได้
เก็บขยะที่พบในพื้นที่สาธารณะ
ช่วยผู้สูงอายุข้ามถนน
แบ่งปันสิ่งของให้ผู้ขาดแคลน
ดูแลทรัพย์สินของส่วนรวม
ช่วยเหลืองานของครอบครัว โรงเรียน และชุมชน
เมื่อถามว่า “จะเริ่มต้นความเป็นจิตอาสาได้อย่างไร” คำตอบคือ เริ่มต้นจากตัวเอง
ฝึกทำก่อนดูเฉลย
ข้อ 1 โครงการศึกษาวิธีการฟื้นฟูที่ดินเสื่อมโทรม เขาชะงุ้มตั้งอยู่จังหวัดใด
A. ราชบุรี
B. เพชรบุรี
C. กาญจนบุรี
D. ตาก
ดูเฉลย
ตอบข้อ A จังหวัดราชบุรี
จำสั้น ๆ ว่า “เขาชะงุ้ม–ราชบุรี”
ข้อ 2 ศูนย์ศึกษาการพัฒนาห้วยทราย ตั้งอยู่จังหวัดใด
ดูเฉลย
ตอบ จังหวัดเพชรบุรี
ไม่ใช่จังหวัดเชียงใหม่ ตามตัวเลือกหลอกที่ออกสอบบ่อย
ข้อ 3 ศูนย์ศึกษาการพัฒนาใด เน้นแก้ปัญหาพื้นที่พรุและดินเปรี้ยว
ดูเฉลย
ตอบ ศูนย์ศึกษาการพัฒนาพิกุลทอง จังหวัดนราธิวาส
ข้อ 4 บุคคลใดมีบทบาทในการช่วยเหลือผู้ลี้ภัย
ดูเฉลย
ตอบ ไปรยา ลุนด์เบิร์ก
เป็นผู้ทำงานรณรงค์ และเป็นกระบอกเสียงให้แก่ผู้ลี้ภัย
ข้อ 5 เราควรเริ่มต้นความเป็นจิตอาสาจากสิ่งใด
ดูเฉลย
ตอบ เริ่มต้นจากตัวเอง
เริ่มจากการคิดดี เห็นความสำคัญของส่วนรวม และลงมือทำสิ่งที่ช่วยเหลือผู้อื่นได้ทันที
จุดที่พลาดบ่อย
ผิด: พระปฐมบรมราชโองการใช้คำว่า “เพื่อประโยชน์สุขแห่งมหาชนชาวสยาม”
ถูก: ในรัชกาลที่ 10 ใช้ข้อความว่า “เพื่อประโยชน์สุขแห่งอาณาราษฎรตลอดไป”
ผิด: เขาชะงุ้มอยู่จังหวัดเพชรบุรี
ถูก: เขาชะงุ้มอยู่จังหวัดราชบุรี
ผิด: ห้วยทรายอยู่จังหวัดเชียงใหม่
ถูก: ห้วยทรายอยู่จังหวัดเพชรบุรี ส่วนห้วยฮ่องไคร้อยู่จังหวัดเชียงใหม่
ผิด: ห้วยฮ่องไคร้แก้ปัญหาการกัดเซาะชายฝั่ง
ถูก: ห้วยฮ่องไคร้เน้นพื้นที่ต้นน้ำ ป่าไม้ และแหล่งน้ำ
ผิด: ความเป็นจิตอาสาต้องเริ่มจากการสมัครฝึกอบรม
ถูก: ความเป็นจิตอาสาเริ่มต้นจากตัวเอง และเริ่มทำความดีในชีวิตประจำวันได้ทันที
แบบทดสอบท้ายบท 10 ข้อ
สรุป 1 นาที
- พระปฐมบรมราชโองการเน้น สืบสาน รักษา ต่อยอด และครองแผ่นดินโดยธรรม
- เขาชะงุ้มตั้งอยู่จังหวัดราชบุรี
- ห้วยทรายอยู่จังหวัดเพชรบุรี ไม่ใช่เชียงใหม่
- ห้วยฮ่องไคร้อยู่เชียงใหม่ เน้นพื้นที่ต้นน้ำ ป่าไม้ และแหล่งน้ำ
- เขาหินซ้อนเน้นแก้ปัญหาดินทรายเสื่อมโทรม
- พิกุลทองเน้นพื้นที่พรุและดินเปรี้ยว
- ภูพานมีปัญหาดินเค็มและดินคุณภาพต่ำ
- การทรงเรือใบข้ามอ่าวไทย เป็นแบบอย่างแห่งความเพียร
- บิณฑ์ บรรลือฤทธิ์ เป็นบุคคลต้นแบบด้านงานช่วยเหลือสังคม
- ไปรยา ลุนด์เบิร์ก มีบทบาทเป็นกระบอกเสียงให้ผู้ลี้ภัย
- หลวงพ่ออลงกต ช่วยเหลือผู้ป่วยติดเชื้อเอชไอวีและผู้ป่วยเอดส์
- วัลลภ ตั้งคณานุรักษ์ เป็นผู้ก่อตั้งมูลนิธิสร้างสรรค์เด็ก
- ผู้มีจิตสาธารณะรู้จักแบ่งปัน เสียสละ และรับผิดชอบต่อส่วนรวม
- ความเป็นจิตอาสาต้องเริ่มต้นจากตัวเอง
เขาชะงุ้ม–ราชบุรี
ห้วยทราย–เพชรบุรี
ห้วยฮ่องไคร้–เชียงใหม่
พิกุลทอง–นราธิวาส
ภูพาน–สกลนคร
นักเรียนจำพระปฐมบรมราชโองการได้ จับคู่ศูนย์ศึกษาการพัฒนากับจังหวัดได้ รู้จักบุคคลต้นแบบ และทำแบบทดสอบได้อย่างน้อย 8 จาก 10 ข้อ