EP2 ประวัติศาสตร์ไทย: สุโขทัย อยุธยา ธนบุรี และรัตนโกสินทร์

1. สมัยสุโขทัย

พ่อขุนบางกลางหาวและพ่อขุนผาเมืองร่วมกัน ขับไล่อำนาจขอม ออกจากสุโขทัย ต่อมาพ่อขุนบางกลางหาวขึ้นครองราชย์ มีพระนามว่า พ่อขุนศรีอินทราทิตย์

การปกครองสมัยสุโขทัยตอนต้นมีลักษณะใกล้ชิดประชาชน เรียกว่า พ่อปกครองลูก ต่อมาเมื่อบ้านเมืองขยายตัว แนวคิด ธรรมราชา มีความสำคัญมากขึ้น

อาชีพสำคัญของประชาชน ได้แก่ เกษตรกรรม การค้าขาย และงานหัตถกรรม ผลิตภัณฑ์เด่นคือ เครื่องสังคโลก

2. สมัยอยุธยา

กรุงศรีอยุธยาสถาปนาโดย สมเด็จพระรามาธิบดีที่ 1 หรือพระเจ้าอู่ทอง มีแม่น้ำเจ้าพระยา ป่าสัก และลพบุรีล้อมรอบ จึงเหมาะทั้งด้านการป้องกันเมือง การคมนาคม และการค้า

ระบบจตุสดมภ์

การปฏิรูปการปกครองครั้งใหญ่เกิดในสมัย สมเด็จพระบรมไตรโลกนาถ ส่วนประชาชนส่วนใหญ่ในสังคมศักดินาคือ ไพร่

3. สมัยธนบุรี

หลังเสียกรุงศรีอยุธยา พ.ศ. 2310 สมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราชทรงรวบรวมกำลัง ขับไล่พม่า และสถาปนากรุงธนบุรีเป็นราชธานี

ต่อมาทรงปราบชุมนุมต่าง ๆ เพื่อรวมแผ่นดิน ชุมนุมสุดท้ายคือ ชุมนุมเจ้าพระฝาง และการรวบรวมแผ่นดินสำเร็จใน พ.ศ. 2313

4. รัตนโกสินทร์ตอนต้น

รัชกาลที่ 1 ทรงย้ายราชธานีมายังฝั่งตะวันออก ของแม่น้ำเจ้าพระยา เพราะพื้นที่กรุงธนบุรีคับแคบ และมีวัดขนาบสองข้าง ทำให้ขยายพระนครได้ยาก

• กฎหมายสำคัญ → กฎหมายตราสามดวง
• ผู้ปกครองหัวเมืองชั้นใน → ผู้รั้ง
• หน่วยงานควบคุมการค้าต่างประเทศ → พระคลังสินค้า
• คู่ค้าสำคัญที่สุด → จีน
• ภาษีสินค้าผ่านด่าน → จังกอบ

5. สมัยปฏิรูปประเทศ รัชกาลที่ 4–5

ปัจจัยสำคัญที่ทำให้ไทยต้องปฏิรูปประเทศ คือ อิทธิพลและการขยายอำนาจของชาติตะวันตก ไทยจึงปรับปรุงการปกครอง กฎหมาย การคลัง การทหาร การศึกษา และการคมนาคม

สนธิสัญญาเบาว์ริงในสมัยรัชกาลที่ 4 ทำให้การค้าของไทยเปลี่ยนจากระบบผูกขาดโดยรัฐ ไปสู่ การซื้อขายอย่างเสรีมากขึ้น