การปฏิรูปประเทศ พระราชกรณียกิจ และการเปลี่ยนแปลงการปกครอง
สรุปแก่นความรู้ประมาณ 10 นาที พร้อมฝึกทำแนวข้อสอบสำคัญ 10 ข้อ
🎯 เป้าหมายการเรียนรู้
เมื่อเรียนจบ คุณจะทำได้
- อธิบายเหตุผลที่ไทยต้องเสียดินแดนบางส่วนในยุคล่าอาณานิคมได้
- จำการปฏิรูปสังคมและการปกครองในสมัยรัชกาลที่ 5 ได้
- อธิบายผลของการเปลี่ยนแปลงการปกครอง พ.ศ. 2475 ได้
- จำพระราชกรณียกิจสำคัญของรัชกาลที่ 1 และรัชกาลที่ 4 ได้
- เชื่อมโยงสงคราม การกอบกู้เอกราช และการป้องกันประเทศได้
สูตรเรียนตอนนี้
อ่านเหตุการณ์ → จับเหตุผล → เชื่อมบุคคล → ทำข้อสอบ
อย่าจำเพียงพระนามหรือปี พ.ศ. ให้จำว่าเหตุการณ์นั้นเกิดขึ้นเพราะอะไร และส่งผลต่อประเทศอย่างไร
🧠 สรุปความรู้ 10 นาที
1. ไทยกับแรงกดดันจากชาติตะวันตก
ในสมัยรัชกาลที่ 4 และรัชกาลที่ 5 อังกฤษและฝรั่งเศสขยายอำนาจเข้ามาในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ประเทศเพื่อนบ้านหลายแห่งตกเป็นอาณานิคม
ไทยใช้การทูต การเจรจา และยอมเสียดินแดนบางส่วน เพื่อหลีกเลี่ยงสงครามกับมหาอำนาจ โดยมีเป้าหมายสำคัญที่สุดคือ รักษาเอกราชของชาติ
2. การปฏิรูปสังคมในสมัยรัชกาลที่ 5
รัชกาลที่ 5 ทรงปฏิรูปประเทศให้ทันสมัย เพื่อลดข้ออ้างของชาติตะวันตกในการเข้ามาแทรกแซง และสร้างรัฐสมัยใหม่ที่มีประสิทธิภาพ
การปฏิรูปสังคม
- เลิกทาสอย่างเป็นขั้นตอน
- เลิกระบบไพร่
- พัฒนาการศึกษาและการแพทย์
- ส่งเสริมวิถีชีวิตแบบสมัยใหม่
ข้อที่มักใช้หลอก
- การใช้นามสกุลเกิดในสมัยรัชกาลที่ 6
- ไม่ใช่พระราชกรณียกิจของรัชกาลที่ 5
- พระราชบัญญัติขนานนามสกุลประกาศใช้ พ.ศ. 2456
รัชกาลที่ 6 → คนไทยใช้นามสกุล
3. การปฏิรูปการปกครอง
การปกครองส่วนกลางในสมัยรัชกาลที่ 5 เปลี่ยนจากระบบจตุสดมภ์เดิม มาเป็นการบริหารราชการแบบ กระทรวง
ส่วนกลาง
ตั้งกระทรวงต่าง ๆ แบ่งงานตามหน้าที่อย่างชัดเจน
ส่วนภูมิภาค
จัดระบบเทศาภิบาลและมณฑล เพื่อรวมอำนาจเข้าสู่ส่วนกลาง
4. การกอบกู้เอกราชของสมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราช
หลังเสียกรุงศรีอยุธยาครั้งที่ 2 ใน พ.ศ. 2310 สมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราชทรงรวบรวมกำลัง และขับไล่พม่าที่ ค่ายโพธิ์สามต้น ถือเป็นพระราชกรณียกิจโดยตรงในการกอบกู้เอกราช
- รวบรวมกำลัง ที่เมืองจันทบุรี
- ขับไล่พม่า ที่ค่ายโพธิ์สามต้น
- สถาปนากรุงธนบุรี เป็นราชธานี
- ปราบชุมนุมต่าง ๆ เพื่อรวบรวมแผ่นดิน
5. รัชกาลที่ 1 และการป้องกันประเทศ
ก่อนขึ้นครองราชย์ พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช เคยดำรงตำแหน่ง สมเด็จเจ้าพระยามหากษัตริย์ศึก
สงครามสำคัญที่สุดในช่วงต้นรัตนโกสินทร์คือ ศึกเก้าทัพ เมื่อพม่ายกกองทัพเข้ามาหลายเส้นทาง แต่ไทยสามารถจัดกำลังป้องกันประเทศไว้ได้
สมเด็จเจ้าพระยามหากษัตริย์ศึก → รัชกาลที่ 1
สงครามสำคัญ → ศึกเก้าทัพ
6. รัชกาลที่ 4: พระบิดาแห่งวิทยาศาสตร์ไทย
พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว มีพระนามเดิมว่า เจ้าฟ้ามงกุฎ และทรงมีพระปรีชาสามารถด้าน ดาราศาสตร์
พระองค์ทรงคำนวณการเกิดสุริยุปราคาเต็มดวง ที่หว้ากอ จังหวัดประจวบคีรีขันธ์ ได้อย่างแม่นยำ จึงได้รับการยกย่องเป็นพระบิดาแห่งวิทยาศาสตร์ไทย
7. ยางพาราและเศรษฐกิจภาคใต้
พระยารัษฎานุประดิษฐ์มหิศรภักดี เจ้าเมืองตรังในสมัยรัชกาลที่ 5 ส่งเสริมการนำ ยางพารา จากมลายูเข้ามาปลูกในภาคใต้ของไทย
ต่อมายางพารากลายเป็นพืชเศรษฐกิจสำคัญ สร้างรายได้ให้ประชาชนและประเทศ
8. การเปลี่ยนแปลงการปกครอง พ.ศ. 2475
เหตุการณ์ พ.ศ. 2475 ในสมัยรัชกาลที่ 7 ทำให้ประเทศไทยเปลี่ยนจาก สมบูรณาญาสิทธิราชย์ ไปสู่ ประชาธิปไตยภายใต้รัฐธรรมนูญ
ก่อน พ.ศ. 2475 → สมบูรณาญาสิทธิราชย์
หลัง พ.ศ. 2475 → ประชาธิปไตยภายใต้รัฐธรรมนูญ
9. สาเหตุการเสียกรุงศรีอยุธยาครั้งที่ 2
การเสียกรุงครั้งที่ 2 ใน พ.ศ. 2310 ไม่ได้เกิดจากสาเหตุเดียว แต่เกิดจากปัจจัยภายในและภายนอกร่วมกัน
- ผู้นำอ่อนแอ
- คนไทยแตกความสามัคคี
- การเตรียมป้องกันเมืองขาดประสิทธิภาพ
- พม่าใช้ยุทธศาสตร์ตัดกำลังหัวเมืองและล้อมกรุง
⚡ สรุปก่อนทำข้อสอบ 1 นาที
เสียดินแดน: เพื่อรักษาเอกราช
รัชกาลที่ 5: เลิกทาส เลิกไพร่ ตั้งกระทรวง
รัชกาลที่ 6: ใช้นามสกุล
กู้เอกราช: ค่ายโพธิ์สามต้น
รัชกาลที่ 1: มหากษัตริย์ศึก–ศึกเก้าทัพ
รัชกาลที่ 4: ดาราศาสตร์–พระบิดาแห่งวิทยาศาสตร์ไทย
พ.ศ. 2475: ประชาธิปไตยภายใต้รัฐธรรมนูญ
พืชเศรษฐกิจ: พระยารัษฎานุประดิษฐ์–ยางพารา
✍️ แบบฝึกหัดหลังเรียน 10 ข้อ
เลือกคำตอบก่อน แล้วกด “ตรวจคำตอบ” รายข้อ สามารถเปิดดูเฉลยละเอียดได้หลังลองทำด้วยตนเอง
✅ จบ EP3 แล้วควรจำอะไรได้
- ไทยยอมเสียดินแดนบางส่วนเพื่อรักษาเอกราช
- รัชกาลที่ 5 ทรงเลิกทาส เลิกไพร่ และจัดตั้งกระทรวง
- กฎหมายใช้นามสกุลเกิดในสมัยรัชกาลที่ 6
- พระเจ้าตากสินทรงกู้เอกราชด้วยการขับไล่พม่าที่ค่ายโพธิ์สามต้น
- รัชกาลที่ 1 เดิมคือสมเด็จเจ้าพระยามหากษัตริย์ศึก
- รัชกาลที่ 4 เด่นด้านดาราศาสตร์
- พ.ศ. 2475 ไทยเข้าสู่ประชาธิปไตยภายใต้รัฐธรรมนูญ
เกณฑ์แนะนำ: แบบฝึกหัด 10 ข้อควรได้อย่างน้อย 8 ข้อ ก่อนเริ่ม EP4