EP7 สำนวน สุภาษิต และคำพังเพย
สรุปสำนวน สุภาษิต และคำพังเพยที่มักออกสอบภายใน 5 นาที ครอบคลุมการจำแนกความแตกต่าง ความหมายของสำนวนที่ออกสอบบ่อย เทคนิคเลือกใช้สำนวนให้เหมาะกับบริบท การเปรียบเทียบสำนวนที่มีความหมายใกล้เคียง พร้อมแบบฝึกหัด 5 ข้อ และแนวข้อสอบ 5 ข้อพร้อมเฉลย
เส้นทางสู่เป้าหมาย
กำลังโหลดความก้าวหน้า…
ทำ Quiz ท้าย EP เพื่อเริ่มบันทึกความสำเร็จ
ชวนคิด
สำนวน สุภาษิต และคำพังเพย เป็นถ้อยคำที่ช่วยให้ภาษาไทยกระชับ เห็นภาพ และสื่อความหมายได้ลึกกว่าการกล่าวตรง ๆ ข้อสอบมักถามทั้งความหมาย การจำแนกประเภท และการเลือกใช้ให้เหมาะกับสถานการณ์
อย่าจำตามคำตรงตัว แต่ให้จำ “ความหมายแฝง” และดูบริบทของประโยค
เป้าหมายการเรียนรู้
- แยกสำนวน สุภาษิต และคำพังเพยได้
- อธิบายความหมายของสำนวนที่ออกสอบบ่อยได้
- เลือกใช้สำนวนให้เหมาะกับสถานการณ์ได้
- จับคู่สำนวนที่มีความหมายใกล้เคียงกันได้
- วิเคราะห์น้ำเสียงและเจตนาของสำนวนได้
1. ความหมายและการจำแนก
| ประเภท | ลักษณะเด่น | จุดประสงค์ | ตัวอย่าง |
|---|---|---|---|
| สำนวน | ถ้อยคำเปรียบเปรย ความหมายไม่ตรงตัว | ช่วยให้สื่อสารเห็นภาพและกระชับ | ปล่อยไก่, หมาหวงก้าง |
| สุภาษิต | มีคติหรือข้อคิดสอนใจ | แนะนำ ตักเตือน หรือสั่งสอน | ทำดีได้ดี ทำชั่วได้ชั่ว |
| คำพังเพย | กล่าวเปรียบเทียบ ติชม หรือสะท้อนพฤติกรรม | วิจารณ์ ประชด หรือให้ข้อคิดทางสังคม | วัวหายล้อมคอก, รำไม่ดีโทษปี่โทษกลอง |
สุภาษิต = คำสอน
คำพังเพย = ติชมพฤติกรรม
สำนวน = คำเปรียบเปรยทั่วไป
2. วิธีสังเกตอย่างรวดเร็ว
- อ่านแล้วให้ข้อคิดหรือแนวทางดำเนินชีวิต → สุภาษิต
- อ่านแล้วเหมือนตำหนิหรือสะท้อนนิสัยคน → คำพังเพย
- เป็นคำเปรียบเทียบที่ใช้แทนความหมายยาว ๆ → สำนวน
“น้ำขึ้นให้รีบตัก” เป็นสุภาษิต เพราะสอนให้รีบคว้าโอกาส
“วัวหายล้อมคอก” เป็นคำพังเพย เพราะตำหนิการแก้ปัญหาช้า
“ปล่อยไก่” เป็นสำนวน เพราะหมายถึงแสดงความผิดพลาดออกมา
3. สำนวนออกสอบบ่อย แบ่งตามหมวด
กลุ่มการพูด
| สำนวน | ความหมาย |
|---|---|
| ขวานผ่าซาก | พูดตรงเกินไป ไม่เกรงใจ |
| ปลาหมอตายเพราะปาก | พูดมากหรือพูดไม่ระวังจนเดือดร้อน |
| ปากว่าตาขยิบ | พูดอย่างหนึ่งแต่ทำอีกอย่างหนึ่ง |
| กินอยู่กับปาก อยากอยู่กับท้อง | รู้อยู่แก่ใจแต่แกล้งทำเป็นไม่รู้ |
กลุ่มนิสัยและพฤติกรรม
| สำนวน | ความหมาย |
|---|---|
| หมาหวงก้าง | หวงสิ่งของหรือผลประโยชน์ แม้ตนเองไม่ได้ใช้ |
| นกสองหัว | เข้ากับทั้งสองฝ่ายเพื่อหวังประโยชน์ |
| ยกตนข่มท่าน | ยกย่องตนเองและดูถูกผู้อื่น |
| มือไม่พาย เอาเท้าราน้ำ | ไม่ช่วยแล้วยังขัดขวาง |
กลุ่มความพยายามและการแก้ปัญหา
| สำนวน | ความหมาย |
|---|---|
| ฝนทั่งให้เป็นเข็ม | พยายามไม่ย่อท้อจนสำเร็จ |
| เข็นครกขึ้นภูเขา | ทำงานที่ยากมาก |
| หนามยอกเอาหนามบ่ง | แก้ปัญหาด้วยวิธีแบบเดียวกับที่ถูกกระทำ |
| เอาน้ำเย็นเข้าลูบ | ใช้ความนุ่มนวลลดความขัดแย้ง |
กลุ่มการเงินและความคุ้มค่า
| สำนวน | ความหมาย |
|---|---|
| เก็บเบี้ยใต้ถุนร้าน | เก็บเล็กผสมน้อย รู้จักออม |
| ชักหน้าไม่ถึงหลัง | มีรายได้ไม่พอกับรายจ่าย |
| ขี่ช้างจับตั๊กแตน | ลงทุนมากแต่ได้ผลน้อย |
| ตำน้ำพริกละลายแม่น้ำ | ใช้จ่ายสิ้นเปลืองโดยไม่คุ้มค่า |
4. สำนวนที่มักสับสน
| สำนวน | ความหมาย |
|---|---|
| ไก่ได้พลอย | ได้ของดีแต่ไม่รู้คุณค่า |
| วานรได้แก้ว | ได้ของดีแต่ใช้ไม่เป็น |
| หัวล้านได้หวี | ได้ของที่ไม่มีประโยชน์แก่ตน |
| ตาบอดได้แว่น | ได้ของดีแต่ใช้ประโยชน์ไม่ได้ |
| กิ้งก่าได้ทอง | ได้ดีแล้วลืมตัวหรืออวดดี |
สำนวนกลุ่มนี้คล้ายกัน แต่ไม่เหมือนกันทั้งหมด ต้องดูว่า “ไม่รู้คุณค่า” “ใช้ไม่เป็น” “ใช้ไม่ได้” หรือ “ได้ดีแล้วลืมตัว”
5. คุณค่าและประโยชน์
- ช่วยให้ข้อความสั้นลงแต่สื่อความหมายได้มาก
- ทำให้ภาษาไพเราะและเห็นภาพชัดเจน
- สะท้อนวิถีชีวิตและวัฒนธรรมไทย
- ใช้แสดงทัศนะ ติชม หรือเตือนใจได้อย่างมีชั้นเชิง
แทนที่จะกล่าวว่า “เขาพูดตรงมากจนทำให้คนอื่นเสียความรู้สึก” สามารถใช้ว่า “เขาเป็นคนขวานผ่าซาก”
6. เทคนิคทำข้อสอบเร็ว
- หาความหมายแฝงก่อน อย่าแปลตามตัวอักษร
- ดูบริบทว่ากล่าวชม ตำหนิ สอนใจ หรือเปรียบเทียบ
- หากถามการใช้ถูกต้อง ให้ตรวจว่าความหมายตรงกับเหตุการณ์หรือไม่
- หากถามความหมายใกล้เคียง ให้เทียบใจความหลัก ไม่ใช่คำที่เหมือนกัน
- ระวังสำนวนที่หน้าตาคล้าย แต่ความหมายต่างกัน
แบบฝึกหัด 5 ข้อ
ข้อ 1 “น้ำขึ้นให้รีบตัก” จัดเป็นสุภาษิต เพราะเหตุใด
ดูเฉลย
เพราะเป็นคำสอนให้รีบคว้าโอกาสเมื่อจังหวะเหมาะสม
ข้อ 2 “วัวหายล้อมคอก” หมายถึงอะไร
ดูเฉลย
แก้ไขหรือป้องกันปัญหาหลังจากเกิดความเสียหายแล้ว
ข้อ 3 “หมาหวงก้าง” ใช้กล่าวถึงบุคคลลักษณะใด
ดูเฉลย
คนที่หวงสิ่งของหรือผลประโยชน์ ไม่ยอมให้ผู้อื่น แม้ตนเองไม่ได้ใช้
ข้อ 4 “ฝนทั่งให้เป็นเข็ม” มีน้ำเสียงทางบวกหรือทางลบ
ดูเฉลย
ทางบวก เพราะกล่าวถึงความเพียรพยายามจนประสบความสำเร็จ
ข้อ 5 “มือไม่พาย เอาเท้าราน้ำ” หมายถึงอะไร
ดูเฉลย
ไม่ช่วยทำงานแล้วยังขัดขวางหรือสร้างปัญหาให้ผู้อื่น
แนวข้อสอบ 5 ข้อ
สรุป 1 นาที
- สุภาษิต = คำสอนหรือคติเตือนใจ
- คำพังเพย = ติชมและสะท้อนพฤติกรรม
- สำนวน = ถ้อยคำเปรียบเปรย ความหมายไม่ตรงตัว
- ข้อสอบมักถามความหมาย การใช้ถูกต้อง และความหมายใกล้เคียง
- จำความหมายแฝงและอ่านบริบทก่อนเลือกคำตอบ